Pomoc dla poszkodowanych w programie Czyste Powietrze

Pomoc dla poszkodowanych w programie Czyste Powietrze

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w związku z realizacją programu Czyste Powietrze.

Projekt wprowadza możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonych zaliczek przez WFOŚiGW od tych beneficjentów, którzy zostali poszkodowani przez nieuczciwych wykonawców i inne firmy pośredniczące. To odpowiedź na problemy najuboższych beneficjentów oszukanych przez nieuczciwych wykonawców w programie Czyste Powietrze. Rząd pomoże dochodzić roszczeń bezpośrednio od firm objętych postępowaniem karnym. Projekt ustawy trafi teraz do uzgodnień, opiniowania i konsultacji.

Najważniejsze informacje ustawy o pomocy dla poszkodowanych w programie Czyste Powietrze

1. Projekt ustawy umożliwia zawieszenie ściągania nierozliczonych zaliczek i wyłączenie odpowiedzialności za spłatę należności od tych beneficjentów, którzy zostali poszkodowani przez nieuczciwych wykonawców.
2. Warunkiem skorzystania z przepisów jest złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania karnego z urzędu.
3. Jest próbą rozwiązania problemów rodzin, które udzieliły w dobrej wierze pełnomocnictw firmom, które pobrały zaliczkę, ale nie zrealizowały inwestycji lub jej nie rozliczyły.
4. Rząd pomoże dochodzić roszczeń od firm, wobec których toczy się postępowanie związane z nadużyciem finansowym.
5. Ustawa ma ukrócić stosowanie agresywnych technik sprzedażowych i nieuczciwych praktyk niektórych wykonawców, prowadzonych na szkodę beneficjentów które były stosowane w Programie Czyste Powietrze przed uruchomioną w marcu 2025 r. nowa edycja programu Czyste Powietrze która wprowadziła ograniczenia możliwości nadużyć i jest bezpieczniejsza dla beneficjentów.

Na wniosek beneficjenta właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej będzie mógł zawiesić spłatę należności. Stanie się to w przypadku, gdy beneficjent, WFOŚiGW lub Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa związanego z realizacją umowy o dofinansowanie na szkodę tego beneficjenta przez wykonawcę, albo gdy postępowanie karne w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu.

Po prawomocnym wyroku Sądu orzekającym winę wykonawcy beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki. Właściwy wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej będzie mógł złożyć do Sądu wniosek o nałożenie obowiązku naprawienia szkody przez nieuczciwego wykonawcę, a beneficjent będzie mógł upoważnić WFOŚiGW do dochodzenia od wykonawcy spłaty należności.

Kwota nierozliczonych zaliczek, w tym tych nienależnie pobranych przez Wykonawców, wynosi obecnie około 285 mln zł. Szacuje się, że problem może dotyczyć ponad 8 000 rodzin. Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje przedłożyć projekt ustawy Radzie Ministrów w marcu 2026 r. Celem jest możliwie szybkie przyjęcie projektu przez Radę Ministrów.

Większe bezpieczeństwo beneficjentów w programie Czyste Powietrze

Nowa edycja programu Czyste Powietrze uruchomiona w marcu 2025 r. jest bezpieczniejsza dla beneficjentów. Ograniczono w niej możliwości nieuczciwych praktyk. Kluczową rolę pełnią gminni operatorzy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej których zadaniem jest wsparcie beneficjentów na każdym etapie procesu, od podjęcia decyzji o realizacji inwestycji, przez pomoc w wyborze audytora energetycznego dla wykonania obowiązkowego audytu energetycznego i następnie wykonawcy, poprzez cały proces inwestycyjny, aż do zakończenia projektu i rozliczenia dotacji.

Procedury oceny wniosków i wypłat są stale usprawniane. W wojewódzkich funduszach zwiększono liczbę pracowników zajmujących się oceną dokumentów, uruchomiono punkty konsultacyjne oraz możliwość umawiania spotkań online.

NFOŚiGW i wojewódzkie fundusze prowadzą regularny dialog z wykonawcami, którzy są ważni, bez których program Czyste Powietrze nie mógł by istnieć. Dialog ten i działania naprawcze prowadzone są przede wszystkim w trosce o ludzi, którzy złożyli wnioski o dotacje oraz na podstawie przepisów o wydatkowaniu środków publicznych. Obligują one podmioty publiczne do wydatkowania środków finansowych zarówno przy przyznawaniu dotacji, jak i ich rozliczaniu w sposób celowy i oszczędny, uzyskując najlepsze efekty, co niestety nie zawsze idzie w parze. W ramach programu Czyste Powietrze dofinansowanie jest wypłacane m.in. ze środków europejskich, które podlegają restrykcyjnym zasadom kontroli, rozliczania i konieczności osiągnięcia i udokumentowania konkretnych efektów rzeczowych i ekologicznych.

Jedną z nieuczciwych praktyk, z którą wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej mierzą się przy ocenie wniosków o płatność w programie, jest zawyżanie kosztów inwestycji, co powoduje, wydłużenie procedury. Do beneficjentów kierowane są prośby o dodatkowe wyjaśnienia zaistniałej sytuacji. To wydłuża proces oceny i wypłaty. Jest to jednak działanie niezbędne z punktu widzenia gospodarności, chroniące interes publiczny.

Od 15 października źródła finansowania programu Czyste Powietrze to: 7,9 mld zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) 2021-2027; 13 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy; 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego.

Źródło: https://www.gov.pl/web/klimat/ustawa-o-pomocy-dla-poszkodowanych-przez-nierzetelnych-wykonawcow